آموزش الفبای موسیقی به زبان ساده

در مطلب آشنایی با موسیقی از دروازه ی دنیای موسیقی عبور می کنید و با آموزش الفبای موسیقی به زبان ساده، با نت‌ ها، خطوط حامل و مفاهیم پایه موسیقی آشنا می شوید. تنها زبانی که بین همه مردم دنیا، از کودکان تا سالمندان یکی است، موسیقی است. حروف الفبای موسیقی نت نام دارند. هر آهنگ یا ترانه ای که می شنوید، از کنار هم قرار گرفتن این نت‌ ها ساخته می شود. نت‌ های موسیقی پایه و اساس یک ملودی هستند و برای یادگیری و ورود به دنیای موسیقی، توانایی خواندن آنها ضروری است.

در این مقاله به زبان ساده بررسی می‌ کنیم که نت موسیقی چیست، چگونه به وجود می‌ آید، چه انواعی دارد و چرا یادگیری آن نقش مهمی در مسیر یادگیری دارد.

تعریف جامع نت در موسیقی

نت یک نماد نوشتاری است که برای نمایش صدا در موسیقی استفاده می‌ شود. هر نت دو اطلاعات اصلی را به نوازنده یا خواننده منتقل می‌ کند:

• نوع صدایی که باید اجرا شود

• مدت زمانی که آن صدا باید ادامه داشته باشد

در موسیقی مکتوب، نت‌ها روی خطوط حامل قرار می‌ گیرند؛ مجموعه‌ ای از پنج خط افقی که جایگاه هر نت روی آن‌ ها، ارتفاع صدا را مشخص می‌ کند. همچنین شکل ظاهری نت ‌ها (مانند نت گرد، سفید، سیاه و …) نشان‌ دهنده مدت زمان اجرای آن‌ ها است.

در موسیقی نت‌ها را به دو زبان فرانسوی و انگلیسی می نویسند.

شکل نوشتن نت‌ ها در زبان فرانسوی به ترتیب به صورت: دو، رِ، می، فا، سُل، لا و سی (Do,Re,Mi,Fa,Sol,La,Si) است.

در زبان انگلیسی شکل نوشتاری آنها به ‌صورت: A,B,C,D,E,F,G است.

بنابراین جنس یا صدای نت ها باهم فرقی ندارند و فقط طرز نوشتن آنها باهم متفاوت است.

در موسیقی ایرانی نت نویسی و نت خوانی به شیوۀ فرانسوی اجرا می شود.

اکتاو

در صدا های اصلی موسیقی بیش از شصت نوع صوت وجود دارد، درصورتیکه ما فقط هفت نت نام گذاری شده داریم. بدین ترتیب بعد از هفتمین نت، تکرار خواهیم داشت که تفاوت آنها با نت های قبلی این است که بسامدی دو برابر نت قبلی دارند. اگر بخواهیم ساده تر توضیح دهیم، اکتاو باعث می‌ شود نت‌ ها زیر تر یا بم‌ تر شنیده شوند، اما همچنان همان نام قبلی را داشته باشند. به این فاصله ی بین نت های هم نام اکتاو گفته می شود.

وسعت کل صوت های موسیقی حدود 9 اکتاو است و محدوده ی شنیداری انسان تقریبا از 20 هرتز تا 20000 هرتز است.

خطوط حامل

تا اینجا با نت های موسیقی و ترتیب آنها آشنا شدیم. همانطور که در هر زبانی برای نوشتن به خط نیاز داریم در موسیقی نیز چنین است با این تفاوت که در زبان موسیقی به 5 خط نیاز داریم که به آنها، خطوط حامل گفته می شود و از پایین به بالا شماره گذاری می شوند. در نوشتن موسیقی، نت ها را بر روی خطوط حامل و در بین خطوط قرار می‌دهیم.

قرارگیری نت ها بر روی خطوط حامل به آنها اسم و وزن میدهد. با این کار است که نوازنده متوجه می شود هر نت را چگونه اجرا کند و چه مدت زمانی آن را کش دهد یا سکوت کند. حتی سکوت هم با نوشتن به نوازنده القا می شود.

هرچه جای نت روی خطوط حامل بالاتر باشد، صدای زیرتری دارد و اصطلاحا در موسیقی به آن “بالاتر” گفته می شود . هرچه جای نت روی خط پایین تر باشد، صدای آن بم تر است و به اصطلاح در موسیقی “پایین تر” است. از این جهت است که از کلمه ی “ارتفاع” در موسیقی برای بیان ویژگی زیر و بمی نت ها استفاده می شود.

نحوه ی قرار گرفتن نت ها در حامل:

در مجموع یازده محل قرارگیری نت داریم که به ترتیب از ابتدا روی خط و سپس بین خطوط قرار می گیرند.

و در نهایت نت ها به سه شکل در حامل قرار می گیرند:

1. روی خطوط : 5 نت
2. بین خطوط: 4 نت
3. خارج از خط: 2 نت

خطوط کمکی (تکمیلی) یا اضافه

همانطور که گفتیم یازده نت بر خطوط حامل قرار می گیرند، درصورتی که ما بیش از 60 نت موسیقی داریم و ساز هایی وجود دارند که وسعت صوتی پهناوری دارند. برای افزایش دادن پهنه ی صوتی حامل، به بالا و پایین خطوط حامل خط های کوتاهی اضافه می کنیم. در این افزایش که چهار خط تکمیلی در بالا و چهار خط تکمیلی در پایین می توانیم اضافه کنیم باعث می شود تعداد نت ها از یازده به بیست و هفت برسد. توجه داسته باشید که فقط زمانی از خطوط تکمیلی استفاده میکنیم که به آن نیاز داشته باشیم.

کلید

سمت چپ حامل و قبل از شروع نت ها علامتی قرا می گیرد که براساس موقعیت آن روی خطوط، نام خط را به خود می گیرد و نام نت های قبل و بعد از خود را مشخص می کند.

انواع کلید

1) کلید سُل 

این کلید فقط روی خط دوم قرار می گیرد و سپس نت ها به ترتیب یا به سمت بالا و یا پایین روی خط و سپس بین خطوط حامل نوشته می شوند.

از این کلید در سازهایی مثل ویولن، فلوت، قره نی استفاده می شود.

2) کلید دو

این کلید برخللاف کلید سُل می تواند روی خطوط اول، دوم، سوم و چهارم  قرار بگیرد. قسمتی از آن به شکل یک خط یا فلش است که باید روی خط مجاز باشد تا آن خط رابه نام خود (دو) کند. و به همان ترتیب که در مورد قبل ذکر شد نت ها در خطوط قرار می گیرند.

از این کلید بسته به جایگاه آن در خطوط حامل در ساز هایی مانند ساکسفون سوپرانو و ویولن آلتو استفاده می شود.

3) کلید فا

این کلید فقط روی دو خط سوم و چهارم قرار می گیرد و به همین دلیل به نام کلید فا شناخته می شود. نت ها، قبل و بعد از کلید فا هم به همان ترتیب قبلی که گفته شد قرار می گیرند. از این کلید در ساز هایی مثل کنتر باس و ویولن سل استفاده می شود.

انواع نت‌های موسیقی از نظر کشش زمانی

علاوه بر ارتفاع صدا، نت‌ها از نظر مدت زمان اجرا نیز با هم تفاوت دارند. مهم‌ترین انواع نت‌ها عبارت‌اند از:

• نت گرد
• نت سفید
• نت سیاه
• نت چنگ
• نت دولاچنگ

در صفحه ی ارزش زمانی نت ها کامل تر بخوانید

شکل نت ها

همانطور که گفته شد برای نشان دادن کشش زمانی (دیرند) نت ها از شکل های مختلفی استفاده می شود که این شکل ها از سه بخش اصلی تشکیل شده اند :

1) سرِ نت

2) دمِ نت

3) پرچم یا چنگک

نقش نت در اجرای موسیقی

نت، دستور اجرای موسیقی است؛ می‌ گوید چه صدایی، چه زمانی و با چه حسی اجرا شود. علاوه بر مواردی که قبل تر گفته شد، نت ها به نوازندگان مانند یک نقشه مشترک کمک می کند و باعث می شود همگی از روی یک مرجع بنوازند. به همین دلیل ارکستر بدون نت تقریبا غیرممکن است.

1. نت فقط صدا نیست. نت نه فقط در اینکه نوازنده چه چیزی بنوازد بلکه بر  چطور نواختن هم تاثیر دارد
2. نت باعث ثبت و ماندگاری و حفظ و انتقال موسیقی می شود. به همین دلیل قطعه ای بعد از سالها قابل اجرا است
3. انتقال احساس و بیان

جمع بندی

نت های موسیقی پایه و اساس تمام قطعات و ملودی ها هستند. این حروف پایه و اساس تمام قطعات و ملودی‌ ها هستند و نقش زبان مشترک بین نوازندگان و آهنگسازان را ایفا می‌ کنند. هر نت اطلاعاتی درباره ارتفاع صدا و مدت زمان اجرا در اختیار ما قرار می‌ دهد و به کمک آن می‌ توان موسیقی را نوشت، خواند و اجرا کرد.

فرقی نمی‌ کند در ابتدای مسیر موسیقی باشید یا بخواهید اطلاعات خود را کامل‌ تر کنید، آشنایی با نت‌ های موسیقی اولین و مهم‌ ترین قدم در این راه است. با شناخت نت‌ ها، خطوط حامل، اکتاو ها و کلید ها، درک ما از ساختار موسیقی عمیق‌ تر می‌ شود و یادگیری ساز یا آواز ساده‌ تر و اصولی‌ تر پیش می ‌رود.

سوالات متداول

نت چیست؟

نت ها حروف اصلی زبان موسیقی هستند

خطوط حامل چیست؟

خطوطی که نت های موسیقی بر آنها قرار می گیرند

کلید سل چیست؟ کلید سل چکار می کند؟

علامتی که روی خط حامل سمت چپ قبل از نت ها قرار می گیرد و نقش تعیین کننده در خواندن و اجرای نت ها دارد

اهمیت نت خوانی چیست؟

نت های نوشته شده درواقع نقشه ی راه شما هستند برای اینکه بتوانید به عنوان یک نوازنده قطعه ای را اجرا کنید