میزان ساده در موسیقی
میزان ساده در موسیقی یکی از پایه ای ترین مفاهیم ریتم است که نقش مهمی در درک ساختار زمانی برای نوازندگان موسیقی دارد.
بسیاری از قطعات آموزشی و حتی آثار پاپ و کلاسیک بر اساس این نوع میزان ساخته شده اند. درک درست میزان ساده، مسیر یادگیری موسیقی را هموارتر میکند و باعث میشود نوازنده یا هنرجو ارتباط بهتری با ریتم قطعه برقرار کند و آن رادقیق تر اجرا کند. در این مقاله، مفهوم میزان ساده، انواع آن و کاربردهای عملی و راه های تشخیص آن را به طور ساده بررسی می کنیم. برای اطلاعات مربوط به ارزش زمانی نت ها و قواعد آنها به مقاله جلسه قبل مراجعه کنید.
میزان در موسیقی چیست؟
میزان در موسیقی واحدی منظم برای تقسیم زمان و سازماندهی ریتم است. میزان نما علامتی عددی است که در ابتدای قطعه موسیقی، بعد از کلید، نوشته میشود و اطلاعات زمانی هر میزان را مشخص میکند. میزان نما از دو عدد در یک کسر تشکیل شده است مانند 4/4 یا 3/4 .
عدد بالای میزان نما نشان میدهد در هر میزان چند ضرب وجود دارد و عدد پایین میزان نما نشان میدهد هر ضرب معادل کدام نت است.
مثلا در میزان 3/4 عدد بالا یعنی 3، به معنی سه ضرب در هر میزان است. و عدد پایین که اینجا 4 است، به این معنی است که هر ضرب برابر با نت سیاه است. و در شمارش اینگونه خواهیم داشت: یک – دو – سه و سپس یک – دو – سه و به همین ترتیب تکرار می شود.
میزان نما به ما نشان میدهد که:
- هر میزان چند ضرب دارد
- ارزش زمانی هر ضرب چیست
در موسیقی به طور کلی سه نوع ریتم وجود دارد. ریتم ساده، ترکیبی، لنگ(پیچیده) که در ادامه به توضیح میزان ساده و انواع آن می پردازیم. میزان ها با خط میزان از هم جدا میشوند و به نوازنده و خواننده کمک میکنند ضرب ها را دقیق و قابل شمارش اجرا کنند. این علامت، پایه درک میزان های ساده و ترکیبی محسوب میشود.
چرا میزان نما مهم است؟
میزان نما اولا باعث می شود ریتم قطعه قابل فهم و قابل شمارش باشد و دوم اینکه نوازندگان بتوانند هماهنگ بنوازند زیرا کمک می کند ساختار زمانی موسیقی مشخص شود.
میزان ساده چیست؟
میزان ساده نوعی از تقسیم زمان در قطعه موسیقی است که هر ضرب آن به دو قسمت مساوی تقسیم می شود. این ویژگی، میزان ساده را از میزان ترکیبی که ضرب آن سه تایی تقسیم می شود، متمایز میکند. میزان ساده معمولا ریتمی منظم، قابل پیش بینی و آسان برای یادگیری دارد.
ویژگی های اصلی میزان ساده:
- تقسیم هر ضرب به دو بخش مساوی
- درک آسان برای هنرجویان مبتدی
- کاربرد گسترده در موسیقی آموزشی و عامه پسند
انواع میزان ساده
میزان ها ساده بر اساس تعداد ضرب در هر میزان دسته بندی میشوند.
1) میزان دو ضربی ساده
میزان دو ضربی ساده دارای دو ضرب مساوی در هر میزان است. و یکی از ساده ترین و قابل فهم ترین میزان ها در موسیقی است و برای درک ریتم گزینه بسیار خوبی به حساب می آید.
- مثال میزان نما : 2/4
- هر میزان = ۲ ضرب
- شمارش: یک – دو | یک – دو
- تاکید معمولا روی ضرب اول است
- کاربرد: مارش ها، قطعات منظم و ریتمیک
هنگامی که پیاده روی میکنید هر قدم شما یک ضرب به حساب می آید، یا در مارش نظامی پای راست ضرب یک و پای چپ ضرب دوم است. این الگوی منظم راه رفتن دقیقا حس میزان دوضربی ساده را منتقل میکند. همین میزان را در دست زدن هم می توان مشاهده کرد. اگر دوبار دست بزنید که اولین ضربه دست قوی باشد و دومی نسبت به دست اول ضعیف تر باشد، میزان دو ضربی ساده را اجرا کرده اید.
بدلیل ریتم ساده و قابل فهم میزان دوضربی ساده، درآهنگ های کودکانه بسیار رایج است. از قطعات معروفی که حس 2/4 دارند می توان به اتل متل توتوله و یه توپ دارم قلقلیه اشاره کرد که کاملا ریتم منظم، ساده و دو ضربی دارند و شنونده به راحتی میتواند با آنها شمارش کند
2)میزان سه ضربی ساده
میزان سه ضربی ساده ریتمی آرام، روان و احساسی دارد. اگر هنگام شنیدن موسیقی حس چرخش، تاب خوردن یا نرمی حرکت داشتید و توانستید تا سه بشمارید، به احتمال زیاد با این میزان روبه رو هستید. در میزان سه ضربی ساده در هر میزان سه ضرب مساوی وجود دارد و هر ضرب به دو قسمت مساوی تقسیم میشود.
برای اینکه بهتر متوجه این میزان شوید؛ در حرکت تاب خوردن آرام، هنگامی که به جلو می روید یک شمارش، هنگامی وسط هستید دو شمارش و وقتی به عقب برمیگردید ضرب سوم را داریم.
در موسیقی ایرانی میزان سه ضربی ساده (3/4) کاملا رایج است، مخصوصا در تصنیف های لطیف و احساسی استفاده می شود. تصنیف های “مرغ سحر” و “بهار دلنشین” اثر روح الله خالقی از تصنیف های بسیار معروفی هستند که ریتم سه ضربی آنها به وضوح قابل شمارش است.
به زبان ساده:
- مثال میزان نما: 3/4
- کاربرد: والس ها و قطعات نرم، ملایم و چرخشی
- هر میزان = ۳ ضرب
- شمارش: یک – دو – سه | یک – دو – سه
- تاکید اصلی روی ضرب اول است
3)میزان چهار ضربی ساده
میزان چهار ضربی ساده رایج ترین نوع میزان ساده و رایج ترین میزان در موسیقی جهان و موسیقی ایرانی است و بیشتر قطعاتی که به صورت طبیعی با آنها دست میزنیم یا پا میکوبیم، در همین میزان ساخته شده اند. در میزان چهار ضربی ساده، در هر میزان چهار ضرب مساوی وجود دارد و هر ضرب به دو قسمت مساوی تقسیم می شود. اگر در راه رفتن معمولی هر قدم را یک شمارش به حساب آوریم؛ پای راست یک شمارش و پای چپ یم شمارش، در دو قدم میزان چهارضربی ساده را اجرا کرده اید که تاکید اصلی روی ضرب اول و تا حدی ضرب سوم است.
میزان 4/4 به دلیل داشتن تعادل ریتمیک و انعطاف بالا، در بیشتر سبک ها استفاده میشود مخصوصا در قطعات پاپ و تصنیف های معاصر از این میزان استفاده می شود و می توان به “ سلطان قلب ها” از عارف اشاره کرد که شمارش چهار ضربی به راحتی روی قطعه می نشیند.
به زبان ساده:
- میزان نما: 4/4
- هر میزان = ۴ ضرب
- شمارش: یک – دو – سه – چهار | یک – دو – سه – چهار
- کاربرد: پاپ، راک، موسیقی سنتی آموزشی
نحوه تشخیص میزان ساده
برای تشخیص میزان ساده میتوان از چند روش آسان استفاده کرد که در زیر آورده شده است:
- گوش دادن به ضربها:
در این روش باید به آهنگ با دقت گوش کنید و به ضربها توجه کنید. اگر هر ضرب به دو بخش مساوی تقسیم شود، احتمالاً میزان ساده است.
- شمارش ضربها:
در این روش باید همراه با آهنگ شمارش کنید:
- دوضربی ساده: یک – دو | یک – دو
- سه ضربی ساده: یک – دو – سه | یک – دو – سه
- چهار ضربی ساده: یک – دو – سه – چهار | یک – دو – سه – چهار
- دست یا پا زدن
در این روش با دست زدن یا پا کوبیدن روی ضربها، حس تقسیمبندی و منظم بودن میزان ساده راحت تر قابل تشخیص است.
- بررسی میزان نما:
در نت های نوشته شده به میزان نما در ابتدای قطعه نگاه کنید؛ اعداد 2/4، 3/4 و 4/4 معمولاً میزانهای ساده را نشان میدهند.
- حس طبیعی ریتم: اگر ریتم آهنگ صاف، منظم و قابل پیشبینی و تقسیم ضربها دو تایی بود، احتمالاً میزان ساده است.
با استفاده از این روشها، حتی بدون دانش پیچیده موسیقی، میتوان میزان ساده را به راحتی تشخیص داد.
رایج ترین میزان های نما های ساده
سه میزان های ساده ای که نام برده و توضیح داده شد از رایج ترین میزان نما ها در موسیقی هستند. علاوه بر این ها،دو میزان 2/2 و 3/2 نیز داریم که کمتر استفاده میشوند اما همچنان ساده هستند؛ در میزان 2/2 طبق تعاریف دو ضرب با نت سفید و در 3/2 سه ضرب ساده با نت سفید داریم.
کاربرد میزان ساده در موسیقی
