نخستین ساز گیتار اسطوره ها | داستان شروع نوازندگی ۳ نوازنده مشهور
یادگیری گیتار برای بیشتر ما با یک ساز ساده، انگشت هایی زخمی و رویاهایی بی نهایت بزرگ شروع میشود. وقتی به تکنوازی های خارق العاده و استادی بی چون و چرای اسطوره های موسیقی جهان نگاه میکنیم، شاید تصور کنیم آنها از روز نخست ابزارهایی بی نقص و استعدادی ماورایی در اختیار داشته اند. واقعیت این است که مسیر حرفه ای غول های دنیای موسیقی، درست شبیه به هر هنرجوی تازه کاری، از اتاق های کوچک، سیم های گزگزکننده و سازهای ارزان قیمت آغاز شده است. آشنایی با داستان یادگیری گیتار توسط نوازندگان مشهور نه تنها پرده از رازهای تمرینی آنها برمی دارد، بلکه انگیزه ای فوق العاده برای شروع یا ادامه مسیر نوازندگی به شما میبخشد.
خرید اولین گیتار همیشه مهم ترین نقطه عطف در زندگی هر موزیسینی است؛ در این مقاله جامع، به سراغ جعبه خاطرات سه تن از تاثیرگذارترین نوابغ این ساز رفته ایم: جیمی هندریکس، اریک کلپتون و دیوید گیلمور. بررسی میکنیم که ساز نخستین آنها چه مشخصاتی داشته، با چه چالش های فنی روبرو بوده اند و چگونه بدون امکانات امروزی توانستند به قله های افتخار دست پیدا کنند.
اهمیت نخستین ساز در شکل گیری سبک نوازندگان بزرگ
اولین گیتار هر نوازنده، معلم اول و بی کلام او به شمار می رود. اکشن ساز، جنس چوب، نوع دسته و حتی نقایص فنی یک ساز ارزان قیمت، انگشتان هنرجو را وادار به کشف راهکارهای خلاقانه میکند. بسیاری از متدهای شخصی که امروزه به عنوان امضای صدایی آرتیست ها شناخته میشوند، در حقیقت حاصل تلاش برای جبران محدودیت های همین ابزارهای ابتدایی بوده اند.
شروع آموزش گیتار در دوران نوجوانی معمولا با محدودیت های مالی شدید همراه است. هنرجویان آن نسل دسترسی به تیونرهای دیجیتال، اپلیکیشن های آموزشی یا ویدیوهای تحلیلی نداشتند. تنها دارایی آنها، گوش های تیزبین، اشتیاق سوزان و سازی بود که با هزاران زحمت تهیه شده بود. بیایید ببینیم این سه نابغه چگونه این مرحله دشوار را پشت سر گذاشتند.
جیمی هندریکس
جیمی هندریکس (Jimi Hendrix) بدون شک انقلابی ترین گیتاریست تاریخ موسیقی راک است که مفهوم نوازندگی ساز الکتریک را دگرگون کرد. طوفان خلاقیت و تکنیک های آوانگارد او، مرزهای فیزیکی ساز را جابجا کرد؛ اما آغاز این مسیر افسانه ای، بسیار فروتنانه و آمیخته با فقر بود.
داستان یادگیری گیتار توسط جیمی هندریکس از شیطنت های کودکی و تقلید رفتارهای نوازندگان بلوز شروع شد. پدرش متوجه شد که جیمی همیشه با یک جاروی دسته چوبی در خانه راه میرود و وانمود میکند که در حال نواختن ساز است. پس از مدتی، جیمی در میان انبوه آشغال های خانه ای که پاکسازی میکرد، یک اوکوله له کهنه و دور انداخته شده پیدا کرد.
تمرین های هندریکس با ساز ناقص با همان یوکللی که تنها یک سیم داشت آغاز گردید:
- ساعت ها گوش دادن به رادیو و قطعات بلوز الویس پریسلی و مادی واترز
- پیدا کردن نت های تک تک آهنگ ها تنها روی همان یک سیم
- پرورش باورنکردنی گوش موسیقیایی و درک فواصل صدایی بدون نیاز به تئوری مکتوب
اولین گیتار جیمی هندریکس
خرید اولین گیتار جیمی هندریکس سرانجام در تابستان سال ۱۹۵۸ اتفاق افتاد. پدرش آل هندریکس، یک ساز آکوستیک دست دوم مارک سایلورتاین (Silvertone) را به قیمت ۵ دلار از یکی از دوستانش برای جیمی خرید. این ساز بدنه ای خشن و اکشنی بسیار بالا داشت، اما برای جیمی به معنای تمام دنیا بود.
چالش چپ دست بودن جیمی هندریکس یکی از جالب ترین بخش های سرگذشت اوست:
- پدرش نواختن با دست چپ را نشانه ای منفی میدانست و او را تنبیه میکرد.
- جیمی مجبور بود جلوی پدرش ساز را مثل یک راست دست به دست بگیرد.
- به محض خلوت شدن خانه، ترتیب سیم ها را برعکس میکرد تا بتواند به عنوان یک چپ دست طبیعی بنوازد.
- این تغییر ساختار سیم ها باعث شد کشش سیم های باس و تریبل تغییر کند و زمینه ساز سونوریته بم و خاص او در سال های بعد شود.
ورود به دنیای گیتار الکتریک با ساز سوپرو اوزارک
اولین گیتار الکتریک هندریکس مدل Supro Ozark 1560S تولید سال ۱۹۵۹ با رنگ سفید بود که پدرش از فروشگاهی در سیاتل خرید. این ساز مجهز به یک پیکاپ سینگل کویل بود و به جیمی اجازه داد برای اولین بار وارد گروه های محلی شود و قدرت آمپلی فایرها را حس کند.
۲. اریک کلپتون
اریک کلپتون (Eric Clapton)، تنها نوازنده ای که سه بار نامش به تالار مشاهیر راک اند رول وارد شده، مظهر تسلط بر فواصل بلوز و جملات ملودیک بی نقص است. با این حال، نخستین برخورد او با ساز گیتار یک شکست مطلق و ناامیدکننده بود.
نخستین گیتار اریک کلپتون یک ساز اسپنیش دست دوم با برند آلمانی هویار (Hoyer) بود که مادربزرگش برای تولد ۱۳ سالگی او در سال ۱۹۵۸ خریداری کرد. این هدیه ارزان قیمت، فاصله زیادی با یک ساز استاندارد آموزشی داشت.
سختی های شروع نوازندگی کلپتون به قدری زیاد بود که او را تا مرز رها کردن کامل موسیقی پیش برد:
- دسته ساز بیش از حد ضخیم و بدون انحنا بود.
- سیم های فلزی زنگ زده و خشن، انگشتان ظریف کلپتون نوجوان را به شدت تاول میزد.
- کوک ساز بعد از چند دقیقه کاملا به هم میریخت و صدای گوشخراشی تولید میکرد.
- اریک بعد از چند هفته تلاش بی نتیجه، ساز را در کمد گذاشت و برای دو سال سراغ آن نرفت!
شروع دوباره یادگیری گیتار توسط کلپتون در سن ۱۵ سالگی و همزمان با شنیدن قطعات غول های بلوز مانند رابرت جانسون و بیگ بیل برونزی رقم خورد. اریک این بار با اراده ای پولادین تصمیم گرفت درد فیزیکی را نادیده بگیرد. با پس انداز خود و کمک خانواده، یک ساز نیمه آکوستیک Kay Jazz II با بدنه قرمز رنگ تهیه کرد.
تکنیک های تمرینی اریک کلپتون در نوجوانی شامل مراحل سیستماتیک زیر بود:
- استفاده از یک دستگاه ضبط صوت پرتابل گروندیگ برای ضبط قطعات رادیو
- گوش دادن به نوارهای ضبط شده با دور کند برای کشف پوزیسیون انگشتان
- تمرین مکرر کشش سیم ها (بِند کردن) روی سازهای نیمه آکوستیک تا رسیدن به لحن سوزناک و بی نقص بلوز
- تمرین مداوم ویبراتوهای یکنواخت با مچ دست برای جبران عدم کشش طبیعی سیم ها
۳. دیوید گیلمور
دیوید گیلمور (David Gilmour) نامی مترادف با لحن جادویی، سولوهای فضایی و احساس ناب در سبک پراگرسیو راک است. گیلمور نه تنها یکی از خوش صداترین نوازندگان جهان است، بلکه درک بی نظیری از داینامیک و فضا در نوازندگی دارد.
آموزش آکادمیک و کتاب های آموزشی پیت سیگر
نحوه یادگیری گیتار توسط دیوید گیلمور بر خلاف هندریکس، کمی ساختاریافته تر آغاز شد. والدین گیلمور هر دو روشنفکر و اهل هنر بودند و او را به یادگیری موسیقی تشویق میکردند. در سنین نوجوانی، گیلمور از یک صفحه گرامافون و کتاب متدولوژی پیت سیگر (Pete Seeger) برای شناخت آکوردها و الگوهای فینگرپیکینگ استفاده کرد.
سازهای اولیه و قرضی دیوید گیلمور پیش از رسیدن به استراتوکستر افسانه ای اش بسیار متنوع بودند:
- تمرین اولیه روی سازهای آکوستیک زوار دررفته دوستان صمیمی در کمبریج
- تلاش شبانه روزی برای یادگیری تکنیک های فولک و آکوردهای باره دار
- یادگیری نحوه نشستن صحیح و کنترل دقیق پیک برای دستیابی به اتک های نرم
نخستین گیتار الکتریک شخصی دیوید گیلمور یک ساز مدل هاوفنر (Hofner Club 60) بود، اما سازی که واقعا زندگی حرفه ای او را زیر و رو کرد، در اواخر دهه شصت از راه رسید. والدینش در بیست و یک سالگی برای او یک گیتار فندر استراتوکستر (Fender Stratocaster) سفید رنگ از ایالات متحده به عنوان کادو فرستادند. این ساز نقطه اتصال احساس گیلمور به مدار های الکترونیکی شد.
درس هایی از اولین گیتار اسطوره ها برای هنرجویان امروز
نکات کلیدی برای نوازندگان تازه کار که میتوان از زندگی پرفراز و نشیب این سه غول موسیقی استخراج کرد، بسیار فراتر از مسائل تکنیکی ساده است. این تجربیات نشان میدهند که عوامل متعددی در موفقیت نهایی یک گیتاریست دخیل هستند.
۱. کیفیت ابزار، بهانه ای برای متوقف شدن نیست
محدودیت های تجهیزات ابتدایی هرگز مانع شکوفایی استعدادهای واقعی نشده است. اگر سازی که در دست دارید اکشن بالایی دارد یا صدای بی نقصی تولید نمیکند، به یاد داشته باشید که هندریکس روی سازی تک سیم تمرین میکرد. مهم ترین فاکتور، ساختن عضلات دست و تقویت گوش است.
۲. گوش دادن فعال، قدرتمندترین متد آموزشی است
تقویت شنوایی موسیقیایی ستون فقرات نوازندگی است. هر سه این اسطوره ها ساعت های طولانی را صرف گوش دادن دقیق به آلبوم ها و بازسازی جزئیات صوتی با ساز خود میکردند. به جای تکیه صددرصدی بر تبلچرها و آموزش های ویدیویی آماده، سعی کنید نت ها را با گوش خود بیابید.
۳. درد اولیه و توقف های موقت کاملا طبیعی هستند
مسیر پیوستگی در تمرین همیشه یک خط مستقیم نیست. تجربه کلپتون به ما می آموزد که ناامید شدن در ماه های اول یک اتفاق فراگیر است. ایجاد پینه روی سرانگشتان، نیازمند زمان و بردباری است؛ بنابراین هرگز با اولین نشانه های خستگی ساز را برای همیشه کنار نگذارید.
جمع بندی
سرنوشت موسیقی مدرن نشان داد که نخستین ساز، شاید از نظر قیمت ارزان ترین باشد، اما از نظر ارزش عاطفی و یادگیری، گرانبهاترین ابزار هر هنرمند است. اگر در ابتدای مسیر آموزش گیتار هستید و با چالش هایی مثل درد انگشتان، صدای ناهنجار یا عدم دسترسی به سازهای حرفه ای دست و پنجه نرم میکنید، به یاد بیاورید که جیمی هندریکس، اریک کلپتون و دیوید گیلمور نیز روزگاری دقیقا در جایگاه امروز شما ایستاده بودند. ساز خود را در آغوش بگیرید، صبور باشید و اجازه دهید اشتیاق درونی تان، مسیر تبدیل شدن به یک نوازنده توانمند را هموار کند.
سوالات متداول
آیا حتما باید با گیتار کلاسیک شروع کنیم یا میتوان مستقیم به سراغ الکتریک رفت؟
انتخاب سبک و نوع ساز نخستین کاملا به علاقه مندی و هدف نهایی شما بستگی دارد. جیمی هندریکس و کلپتون با آکوستیک های سیم فلزی و نایلونی شروع کردند، اما امروزه استانداردهای ساخت ساز بسیار ارتقا یافته است. اگر به سبک های راک، متال یا بلوز علاقه دارید، شروع مستقیم با گیتار الکتریک استاندارد هیچ مانع آموزشی ایجاد نمیکند.
چند ساعت تمرین روزانه برای رسیدن به سطح این نوازندگان لازم است؟
میزان زمان تمرین روزانه در زندگی نامه تمامی این اساتید بین ۴ تا ۸ ساعت ذکر شده است. با این حال، تداوم روزانه حتی به مدت ۳۰ تا ۴۵ دقیقه تمرین با تمرکز بالا، بسیار موثرتر از ساعت ها تمرین نامنظم و بدون برنامه است.
اولین گیتار مناسب برای شروع یادگیری چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟
مشخصات یک ساز مناسب برای افراد مبتدی شامل مواردی مانند سلامت کامل دسته ساز، عدم گززدگی در فرت های ابتدایی، اکشن پایین برای کاهش درد انگشتان و توانایی نگهداری کوک است. نیازی به خرید سازهای گران قیمت نیست، بلکه ساز باید حداقل های استاندارد نوازندگی را برآورده کند.
